شیرابه زباله مایعی تیره و بدبوست که با عبور آب باران یا رطوبت از میان تودههای زباله ایجاد میگردد. این مایع معمولا سرشار از مواد آلی غلیظ، آمونیاک، فلزات سنگین، نمکها و میکروبها میباشد. نشت شیرابه زباله، آبهای زیرزمینی و سطحی و خاک را آلوده خواهد کرد. همچنین بوی شدید و زننده، خوردگی تجهیزات و خطرات بهداشتی را نیز ایجاد میکند. تصفیه شیرابه برای حفاظت از منابع آب و محیط زیست و کاهش ریسکهای سلامت عمومی ضروری است. در این مقاله از صنعت آب زارعان به بررسی شیرابه حاصل از زباله و مشکلات ناشی از آن خواهیم پرداخت. این شرکت ارائه دهنده انواع پکیج تصفیه فاضلاب برای صنایع مختلف میباشد.
تماس با ما: 09100910940
منظور از شیرابه زباله چیست؟
شیرابه زباله (Leachate) مایعی است که هنگام عبور آب از میان توده پسماند ایجاد میگردد. این مایع مواد محلول و معلق را در خود حل و حمل میکند. این آب میتواند منشأهای متفاوتی اعم از:
- بارش باران و برف
- آبهای سطحی نفوذی
- رطوبت ذاتی پسماندها
- آب حاصل از شستشوی تجهیزات
داشته باشد. با گذر از لایههای زباله، این شیرابه به ترکیبی پیچیده از مواد آلی (قابل و غیرقابل تجزیه) نظیر آمونیاک و نیتروژن کل تبدیل میشود. شدت آلودگی شیرابه به عوامل زیادی بستگی دارد. سن محل دفن (جوان یا قدیمی بودن)، نوع و ترکیب پسماند (شهری، صنعتی، بیمارستانی) و شرایط اقلیمی (میزان بارش و دما) از جمله این عوامل هستند. از این رو تصفیه شیرابه حاصل از زباله از درجه اهمیت بالایی برخوردار میباشد.
شیرابه زباله چه ترکیباتی دارد؟
با شناخت ترکیبات شیرابه به اهمیت بالای تصفیه آن پی خواهیم برد. این مایع دارای ترکیب بسیار پیچیدهای از مواد شیمیایی میباشد که انواع دقیق این مواد به نوع زباله وابسته است. اصلیترین و رایجترین ترکیبات این مایع بد بود و مضر عبارتند از:
- مواد آلی: ترکیباتی نظیر هومیک اسید، اسیدهای چرب، الکلها و مواد آلی پیچیده در شیرابه مشاهده میشوند. این مواد شیمیایی موجب افزایش بار مواد آلی و در نتیجه اکسیژن خواهی شیمیایی شیرابه میگردند.
- فسفر: این ماده به رشد بیشتر جلبکها کمک کرده و در نتیجه بار مواد آلی موجود در شیرابه را بالا میبرد.
- نیتروژن: نیتروژنی که در شیرابه وجود دارد به اشکال مختلفی نظیر آمونیاک، نیترات و نیتریت دیده میشود. این ماده مانند فسفر رشد جلبکها را دو چندان میکند. همچنین موجب پدیده یوتریفیکاسیون در منابع آبی میگردد.
- فلزات سنگین: سرب، کروم، کادمیوم و نیکل از جمله فلزات سنگینی هستند که در شیرابه زباله وجود دارند.
- مواد معدنی: پتاسیم، کلسیم و کلرید در شیرابه حاصل از زبالهها موجود است.
- پاتوژنها: از دیگر ترکیبات شیرابه میتوان به انواع پاتوژنها مانند باکتریها، ویروسها و انگلها اشاره نمود.
البته باید توجه داشت که این ترکیبات بسته به نوع زباله و شرایط محیطی تا حدی متفاوت میباشند.
مضرات و مشکلات شیرابه زباله
با توجه به ترکیبات موجود در شیرابه میتوان تا حدی تبعات جدی و خطرناک ناشی از آن را تشخیص داد. در ادامه این بخش به ابعاد مختلفی از مشکلات حاصل از انواع شیرابه زباله میپردازیم. این تبعات نشان دهنده لزوم و اهمیت تصفیه شیرابه و جدی گرفتن پیامدهای آن است:
آلودگی آبهای زیرزمینی و سطحی
نشت شیرابه به سفرههای آب زیرزمینی، یکی از جدیترین پیامدها به شمار میرود. وجود آمونیاک، نیترات، فلزات سنگین، نمکها و ریزآلایندهها میتواند کیفیت آب شرب را مختل کند. همچنین این مایع شاخصهای شیمیایی آب را از حدود استاندارد خارج و تصفیه آب شهری را پرهزینه میکند. در آبهای سطحی نیز مصرف اکسیژن به دلیل بار آلی شیرابه زباله، باعث کاهش اکسیژن محلول و مرگ آبزیان میشود.
آسیب به خاک و کشاورزی
نفوذ شیرابه به خاک، باعث صدمات جبران ناپذیری مانند:
- شوری و سدیمی شدن خاک
- تغییر PH
- تهنشینی فلزات سنگین
- اختلال در جذب عناصر غذایی
میشود. بنابراین با کاهش حاصلخیزی، افت کیفیت محصولات و خطر تجمع آلایندهها در زنجیره غذایی مواجه خواهیم شد.
تهدید سلامت انسان
تماس مستقیم، استنشاق بوهای حاوی ترکیبات فرار یا مصرف غیرمستقیم آب و غذای آلوده به شیرابه میتواند موجب بیماریهای:
- گوارشی
- پوستی
- تنفسی
و در دراز مدت اختلالات کبدی، کلیوی و ریسکهای سرطانزایی گردد. وجود پاتوژنها و ژنهای مقاوم نیز کنترل بیماریهای عفونی را دشوار میکند.
مشکلات بوی بد و تجمع حشرات و جوندگان
بوهای تند ناشی از سولفید هیدروژن، آمونیاک و اسیدهای فرار بسیار آزار دهنده است. بعلاوه باعث نارضایتی اجتماعی و کاهش ارزش ملک در مجاورت لندفیلها خواهد شد. حضور حشرات و جوندگان نیز ریسک انتقال بیماری را افزایش میدهد.
خوردگی و خسارت به تجهیزات
نمکها، سولفیدها و PH نامناسب شیرابه زباله لولهها، پمپها، مخازن و سازههای بتنی را دچار خوردگی میکنند. این امر هزینههای نگهداری را بالا میبرد و عمر تجهیزات را کاهش میدهد.
پیامدهای مدیریتی و اقتصادی
سرریز یا نشت شیرابه میتواند موجب متحمل شدن جریمههای قانونی، هزینههای پاکسازی، دعاوی حقوقی و از دست رفتن اعتماد عمومی شود. علاوه بر این، انتقال و تصفیه حجیم شیرابه در فصول بارانی، فشار مالی جدی بر مدیریت پسماند وارد خواهد نمود.
تصفیه شیرابه زباله
بعد از آشنایی با ماهیت و مشکلات ناشی از شیرابه، اهمیت تصفیه آن آشکار میشود. برای مهار شیرابه بهتر است از پیشگیری شروع نماییم. کف محل دفن زباله باید با لایههای نفوذ ناپذیر (مثل ژئوممبرین) عایق شود. زهکشی و لولههای جمعآوری طراحی اصولی داشته باشند. همچنین روی زبالهها پوشش داده شود و تا حد ممکن تفکیک در مبدأ انجام گیرد. مرحله بعد مدیریت اولیه شیرابه میباشد. در این بخش اقداماتی مانند:
- هدایت شیرابه به حوضچههای ضد نشت
- یکدست کردن دبی و کیفیت (همگنسازی)
- اندازهگیری مداوم PH، شوری، آمونیاک و COD
انجام میگیرد. در پیش تصفیه نیز آشغالگیری و تهنشینی ذرات درشت انجام میشود. سپس با تنظیم pH و لخته سازی، کدورت و بخشی از بار آلی کم میگردد. برای آمونیاک زیاد هم هوادهی به کار میرود. در نهایت ترکیبات سخت تجزیه شده و رنگ با اکسیداسیون پیشرفته (مثل ازن یا فنتون) و در صورت نیاز با کربن فعال یا رزینها کاهش مییابد.
کلام پایانی
شیرابه زباله مایعی تیره و بدبو حاوی مواد مضر متعدد است. برای پیشگیری از مضرات و مشکلات ناشی از شیرابه باید نسبت به پیشگیری از تشکیل و نیز تصفیه اصولی آن اقدام نمود. با توجه به ترکیبات پیچیده شیرابه لازم است این مایع مضر به صورت تخصصی و حرفهای پاکسازی گردد. برای تصفیه فاضلاب صنعتی، انسانی و بیمارستانی و شیرابه حاصل از زباله با تیم مهندسین صنعت آب زارعان تماس بگیرید.
